Μην την αποκαλείτε “Μήδεια”, της είναι πάρα πολύ

Ήταν βέβαιο ότι αργά ή γρήγορα θα αποκαλέσουν την Πισπιρίγκου σύγχρονη «Μήδεια», όμως ακόμα και αυτός ο χαρακτηρισμός, της είναι πολύ τιμητικός.

Σε παρόμοια εγκλήματα, συνηθίζεται να αποδίδεται ο χαρακτηρισμός «Μήδεια» κάθε φορά που κάποια μητέρα σκοτώνει το ίδιο της το παιδί. Όμως πόσο καλά ξέρουμε την «Μήδεια» του Ευριπίδη, την ηρωίδα μιας από τις συγκλονιστικότερες αρχαίες τραγωδίες που έχουν γραφτεί ώστε να κάνουμε αυτόν τον πολύ άδικο (για τη Μήδεια) συσχετισμό;

Η Μήδεια γράφτηκε από τον Ευριπίδη έναν από τους τρεις μεγάλους διδασκάλους του αττικού δράματος και παίχτηκε το 431 π.Χ. Με μια πρόχειρη ανάγνωση, στην υπόθεση θα βρει κάποιος αρκετά κοινά στοιχεία με την Πάτρα.

Η Μήδεια μαθαίνει από την τροφό του σπιτιού ότι ο Ιάσωνας πρόκειται να την παρατήσει, αφού πήρε για γυναίκα του την κόρη του βασιλιά της Κορίνθου Κρέοντα, ο οποίος και σκοπεύει να την εξορίσει. Ο Ιάσονας κατηγορεί την Μήδεια πως η ίδια είναι υπεύθυνη για τον εξορισμό της. Η Μήδεια, σχεδιάζει το σχέδιο εκδίκησης της. Αφού πείσει τον Ιάσονα πως συμφωνεί με τον νέο του γάμο, στέλνει με τα παιδιά της δηλητηριασμένα δώρα για να τα φορέσει η νύφη. Ένας αγγελιοφόρος του παλατιού έρχεται έξαλλος στην σκηνή και αναγγέλει τον θάνατο της νύφης και του πατέρα της Κρέοντα. Η Μήδεια σκοτώνει τα παιδιά της και δραπετεύει στην Αθήνα με το φτερωτό άρμα που της έδωσε ο πρόγονος της, Ήλιος, ενώ ο Ιάσονας μένει πίσω θρηνώντας για τον χαμό των παιδιών του.

Αυτή είναι η απλή ανάγνωση της υπόθεσης. Όμως ποτέ οι τραγικοί ποιητές δεν παρουσίαζαν μια τραγωδία, χωρίς να επέλθει στο τέλος η κάθαρση, η ικανοποίηση δηλαδή του κοινού αισθήματος, η δικαίωση ίσως του ήρωα, ή η αιτιολόγηση των πράξεων του. Στην Αντιγόνη του Σοφοκλή, για παράδειγμα, η ηρωίδα αν και παρανόμησε, έπραξε για το κοινό το σωστό και το ηθικό και στο τέλος τιμωρήθηκαν αυτοί που την φυλάκισαν, αν και φαινομενικά νόμιμοι.

Έτσι και στη Μήδεια, ο Ιάσων παρουσιάζεται ως το άδειο κέλυφος ενός προγενέστερου ήρωα. Υπολογιστής, αυτάρεσκος, ωφελιμιστής. Χρησιμοποιεί τη ρητορική τέχνη για να πλάσει την αλήθεια όπως εκείνος επιθυμεί. Όταν ο χορός λέγει πως καλά μιλά ο Ιάσων, (ο χορός αντιπροσωπεύει πάντα το κοινό αίσθημα) αλλά εξακολουθεί να έχει προδώσει τη σύζυγό του, εκφράζει ταυτόχρονα την κοινή γνώμη του ακροατήριου. Η προδοσία του Ιάσονα είναι ιδιαίτερα ειδεχθής, επειδή οφείλει πολλά στη γυναίκα του. Επανειλημμένα εκείνη έσωσε τη ζωή του και ολοκλήρωσε για χάρη του τους άθλους που εκείνος δεν μπορούσε να κατορθώσει. Είναι καιροσκόπος, καθώς χρησιμοποιεί τώρα τη βασιλική οικογένεια της Κορίνθου για το κέρδος, όπως στο παρελθόν χρησιμοποίησε τη Μήδεια. Ο Ιάσων θεωρεί το γάμο ως κοινωνική και οικονομική σύμβαση, καθώς μιλά με όρους υλικής ευημερίας και ασφάλειας. Η Μήδεια, μιλά με ιδεαλιστικό τρόπο, αναφέροντας όρκους και αμοιβαιότητες. Ο Ιάσων όλα αυτά τα παραμερίζει και χαρακτηρίζει τη Μήδεια παράλογη.

Έτσι ήταν ο τρόπος του Ευριπίδη να αιτιολογήσει το φρικιαστικό έγκλημα της Μήδειας και να επέλθει στο κοινό η κάθαρση, η τιμωρία στην ουσία του Ιάσωνα, αλλά και η προσωπική τιμωρία της Μήδειας, που αν και σκληρή και αποφασισμένη, σπαράζει για την δολοφονία των ίδιων της των παιδιών έχοντας πλήρως συναίσθηση των πράξεων της.

Είχα την τύχη και την ευλογία να δω τη Μήδεια, με πρωταγωνίστρια την Καρυοφυλλιά Καραμπέτη και τον Νίκο Ψαρρά στο ρόλο του Ιάσωνα κάποιες δεκαετίες πριν. Η συγκλονιστική ερμηνεία της Καραμπέτη, η απόγνωση της, η αδικία που την έπνιγε, αλλά και η κορυφαία της στιγμή όταν βγήκε στη σκηνή ματωμένη, κρατώντας στην αγκαλιά της τα δύο νεκρά της παιδιά, ο θρήνος της, ο σπαραγμός της για την αποτρόπαια πράξη που αναγκάστηκε να κάνει, καθήλωσαν το κοινό και όλοι μιλούσαν τότε για την παράσταση της χρονιάς.

Μην την αποκαλείτε Μήδεια λοιπόν. Ο Ευριπίδης δεν θα επέλεγε ποτέ για ηρωίδα του, μια τόσο ψυχρή και χωρίς καμία ενσυναίσθηση των πράξεων της γυναίκα. Οι ηρωίδες σε κάθε αρχαία τραγωδία ήταν πλάσματα ποιητικά, λυρικά, φτιαγμένα προσεχτικά με μυθικό και μαγικό τρόπο.

Δεν ήταν ηρωίδες τύπου «νταξ, αδικία».

Δώρα Τσαμπάζη

Αφήστε μια απάντηση

Your email address will not be published.

78 + = 84